Related Articles
روغن موتور یکی از اصلی ترین پیش نیاز ها برای عملکرد موتور ماشین می باشد. روغن موتور که از پالایش نفت خام به دست می‌آید وظیفه روان کاری قطعات متحرک داخل موتور را بر عهده دارد و در عین‌حال مانع داغ کردن قطعات مختلف موتور می‌شود. روغن موتور به دلیل نقش خود در حفظ سلامت قوای محرکه خودرو نیازمند سرویس و تعویض منظم است.
روغن موتور نقش کلیدی و اساسی در روانکاری قطعات متحرک، دفع حرارت و جلوگیری از سایش دارد. اما تحت شرایط مختلف، ترکیبات سوختهٔ روغن و ناخالصی ها در کنار رطوبت و آب حاصل از احتراق ناقص، می توانند لایه ای چسبنده و قهوه‌ای رنگ را درون محفظه کارتر و مجاری روغن تشکیل دهند. این لایهٔ چسبنده که به آن “لجن روغن” گفته می شود، مانع جریان آزاد روغن و کاهش کیفیت روانکاری می شود.
در صورتی‌که به تعویض روغن موتور اهمیت ندهید مشکلاتی از جمله لجنی شدن موتور به وجود خواهد آمد. لجن روغن موتور یک ماده ژله مانند و غلیظ است که به خاطر خرابی روغن موتور و یا تقلبی بودن روغن و یا عدم تعویض به موقع آن به وجود می‌آید. لجن روغن موتور می‌تواند باعث آسیب دیدن قطعات مهمی همچون میل‌لنگ، میل بادامک و پیستون یاتاقان ها شود. همچنین به دلیل عدم روان کاری قطعات، این لجن اصطکاک قطعات و دمای آن‌ها را افزایش داده و آسیب‌های سنگینی به موتور خودرو وارد خواهد کرد. به همین خاطر است که در این مطلب می‌خواهیم علت لجنی شدن روغن موتور را بررسی کرده و چندین راه برای جلوگیری از تشکیل آن را پیشنهاد کنیم.
دلایل اصلی لجنی شدن روغن موتور
علت اصلی تشکیل این ماده را می‌توان اکسید شدن روغن موتور دانست. با گذشت زمان و قرار گرفتن روغن در معرض اکسیژن، گرمای زیاد و قطعات فلزی، مولکول‌های روغن موتور شکسته می‌شوند. درصورتی‌که اکسیژن کافی، دمای بسیار بالا و دیگر ذرات حاصل از احتراق موتور وجود داشته باشند احتمال انجام یک واکنش شیمیایی بین این مواد و روغن موتور وجود دارد که آن را در نهایت از یک مایع سیال به لجن غلیظ و چسبنده تبدیل می‌کند.
کیفیت نامناسب روغن
استفاده از روغن موتور تقلبی یا با استاندارد پایین مهم ترین عامل در لجن گرفتن روغن است. روغن های نامرغوب فاقد افزودنی های پاک‌کننده (Detergent) و ضد سایش (Dispersant) هستند و نمی توانند ذرات ریز کربنی را معلق نگه دارند. نتیجه، ته نشین شدن این ذرات و تشکیل لجن در کف کارتر می گردد.
تعویض دیرهنگام روغن و فیلتر
هر روغن موتور پس از چند هزار کیلومتر کارکرد، خواص خود را از دست می دهد. ادامهٔ استفاده از روغن فرسوده و فیلتر کار کرده باعث تجمع خاک، فلزات فرسوده و ترکیبات شیمیایی در روغن می شود. تأخیر در تعویض روغن موتور به‌سرعت منجر به لجن گرفتن در بخش های پایینی موتور می گردد.
توصیه می‌شود روغن اکثر خودروها بین 4 تا ۵ هزار کیلومتر تعویض شود. با افزایش کارکرد خودرو و عدم تعویض روغن موتور، محتویات این مایع روان کار تغییر شکل داده و در نهایت به لجن تبدیل می‌شوند
رانندگی در مسیرهای کوتاه و شهری
اما جدای از عدم تعویض روغن در موعد مقرر، برخی دلایل دیگر هم باعث لجنی شدن روغن موتور می‌شوند که یکی از رایج‌ترین آن‌ها رانندگی مداوم در ترافیک سنگین با توقف و حرکت‌های زیاد است. این شرایط استرس زیادی به موتور وارد می‌کند و می‌تواند دمای آن را افزایش دهد که این دما در لجنی شدن روغن موتور مؤثر است.
رانندگی های مکرر در شهر و مسیرهای کمتر از ۵ کیلومتر باعث می شود روغن موتور به دمای ایده آل (حدود ۸۵–۹۰ درجهٔ سانتیگراد) نرسد. این دمای پایین مانع از تبخیر آب و گازهای حاصل از احتراق ناقص می شود و رطوبت در روغن باقی می ماند که عامل اصلی لجن شدن است.
خرابی سیستم PCV
در پژو 2000 سیستم (Positive Crankcase Ventilation) که همان شلنگ های بخار روغن خروجی از کارتل به قیفی روغن ریز می باشد که گازهای ناشی از احتراق (Blow-by) را از کارتر خارج و به ورودی هوا هواکش باز میگرداند. خرابی یا گرفتگی این سیستم موجب افزایش فشار و ورود رطوبت و روغن به نقاط نامناسب موتور می شود که میزان لجن را بیشتر می کند.
نفوذ آب یا مایع خنک‌کننده به روغن
نشتی واشر سرسیلندر یا ترک در بدنه بلوک موتور می تواند آب رادیاتور یا خنک کننده را به روغن موتور نفوذ دهد. آب با روغن ترکیب شده و زمینهٔ مناسبی برای واکنش های شیمیایی و تشکیل لجن فراهم می کند.
البته برخی دلایل کمتر شناخته شده نیز وجود دارند که در تشکیل ماده مورد بحث مؤثر هستند که از جمله آن‌ها می‌توان به خرابی سیستم‌های تنظیم نبودن موتور، برداشتن ترموستات و پایین آمدن دمای کارکرد موتور و روغن موتور بی کیفیت و تقلبی اشاره کرد.
نشانه‌های لجنی شدن روغن موتور چیست؟
متأسفانه رانندگان به ندرت متوجه تشکیل لجن روغن موتور می‌شوند و زمانی که این موضوع را بفهمند کار از کار گذشته است. اگر چنین ماده‌ای در موتور تشکیل شود گزینه‌های بسیار معدودی از نظر تعمیر وجود خواهد داشت و مالک مجبور خواهد بود موتور را تعمیر کامل کرده و یا قطعات زیادی را تعویض کند. البته برخی نشانه‌های هشدار دهنده وجود دارند که با دقت در آن‌ها می‌توان متوجه لجنی شدن روغن موتور شد.
نشانه ها و علائم لجن شدن روغن موتور عبارتند از:
- واضح‌ترین نشانه‌ها را می‌توان روشن شدن چراغ‌های هشدار استپ در پشت آمپرها دانست. همچنین امکان دارد هم‌زمان با چراغ استپ، چراغ هشدار فشار روغن نیز روشن شود.
- با باز کردن درپوش روغن و مشاهدهٔ رنگ قهوه ای یا مشکی غلیظ همراه با ذرات چسبنده، می توانید از لجن شدن روغن موتور مطمئن شوید.
- انباشت لجن در مجاری روغن رسانی سبب افت فشار روغن شده و چراغ هشدار (Oil Pressure) ممکن است روشن شود.
- کاهش کیفیت روانکاری به شنیدن صدای سایش و تق تق در دور موتور بالا منجر می شود.
- روغن لجن آلود قدرت خنک‌کنندگی پایین تری دارد و دمای موتور افزایش می یابد و موتور داغ می کند.
- موتور در پاسخ به پدال گاز تأخیر نشان می دهد و مصرف سوخت افزایش می یابد.
چگونه از شر لجن روغن موتور خلاص شویم؟
حال که با علت لجنی شدن روغن موتور آشنا شدیم نوبت به ارائه راهکارهای از بین بردن آن می‌رسد. البته حتماً متوجه شده‌اید که تشکیل لجن در موتور مشکلی بسیار جدی محسوب شده و خلاص شدن از شر آن می‌تواند دشوار و هزینه بر باشد. به دلیل مشکلات ناشی از لجنی شدن روغن، رانندگان باید قبل از آنکه دیر شود این مشکل را تشخیص دهند تا اندک امیدی برای حفظ قلب تپنده خودرو وجود داشته باشد.
اگر سریعاً بتوانید تشکیل ماده یاد شده را تشخیص دهید برخی روش‌ها برای جدا کردن آن از موتور وجود خواهد داشت. در قدم اول باید موادی همچون پاک‌کننده‌ها و شوینده‌ها را تهیه کنید. این مواد شیمیایی به جداسازی لجن روغن از موتور کمک کرده و باعث ترکیب آن‌ها با روغن باقی مانده می‌شوند. برای این کار باید مواد مخصوص را به موتور اضافه کرده و سپس استارت بزنید. در قدم بعدی اجازه دهید موتور به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به‌صورت درجا کار کند. زمانی که موتور گرم شد می‌توانید آن را خاموش کرده و روغن موتور را به حالت عادی تعویض کنید. حتماً پس از این کار فیلتر روغن قدیمی را تعویض کرده و از تمیز کننده روغن مخصوص برای موتور استفاده کنید. دقت داشته باشید که برای زدودن لجن روغن موتور باید چندین بار عمل افزودن مواد شیمیایی، تخلیه آن و اضافه کردن روغن تازه به موتور را انجام دهید.
اگر نتوانید به موقع این لجن را تشخیص دهید رفع مشکل سخت‌تر خواهد بود. اگر مشکل رخ داده برای خودرو خیلی حاد باشد نباید از آن استفاده کنید و بنابراین امکان اضافه کردن مواد شوینده به موتور وجود ندارد. در این شرایط مکانیک باید موتور را باز کرده و قطعات لازم را از آن جدا کند تا به‌صورت دستی لجن روغن موتور را بیرون بریزد. حتی در برخی موارد چنین روشی هم جواب نداده و مالک مجبور شده کل موتور را تعویض کند. با توجه به شدت آسیب‌هایی که لجنی شدن روغن موتور به خودرو وارد می‌کند، پیشگیری بهتر از درمان خواهد بود. برای جلوگیری از تشکیل این ماده یک راه ساده وجود دارد و آن هم نگهداری مناسب از خودروست به این معنی که سرویس‌های دوره‌ای خودرو به‌طور منظم انجام شده و سبک رانندگی نیز نرمال باشد و به موتور فشار زیادی وارد نشود. مهمترین راهکار در این زمینه تعویض به موقع روغن موتور و فیلتر روغن است. همچنین باید از روغن مناسب خودرو و با کیفیت بالا استفاده کرد.
